AB-Türkiye

Bu proje Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti tarafından finanse edilmektedir

Kalkınma Bakanlığı

Bileşenler

2007-2013 dönemi Avrupa Birliği (AB)-Türkiye ilişkileri AB fonları açısından yeni bir dönem başlatmıştır. Avrupa Komisyonu, Bulgaristan ve Romanya’nın da üye olmasıyla birlikte aday ülkelere yönelik gerçekleştirdiği adaylık dönemi mali yardım sistemini yeniden tasarlamıştır. Böylece 2007’den itibaren geçerli olmak üzere, aday ve potansiyel aday ülkelere yönelik olan PHARE, ISPA ve SAPARD programları kaldırılmış, yerine Katılım Öncesi Mali İşbirliği Aracı, (IPA) Programı uygulamaya konulmuştur.

IPA’nın temel amacı, Topluluk müktesebatına uyum sağlamak amacıyla; aday ve potansiyel aday ülkelerin AB politikalarına ve standartlarına aşamalı olarak uyumunu sağlamak ve bu ülkeleri üyelik sonrasında faydalanılacak Yapısal Fonlara ve Uyum Fonuna hazırlamaktır.

AB tarafından Türkiye’ye tahsis edilen hibe nitelikli fonlar, 2007 yılı ile birlikte IPA aracılığıyla aktarılmaya başlanmıştır. Bu çerçevede, Ekonomik ve Sosyal Uyum alanındaki fonlar, IPA’nın Bölgesel Kalkınma ile İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Bileşenleri kapsamında dağıtılmaktadır. Bu fonlar, Kalkınma Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan Stratejik Çerçeve Belgesi ve bu kapsamda uygulanacak olan Operasyonel Programlarda (OP) belirlenen önceliklerle uyumlu projelere aktarılmaktadır.

IPA kapsamında mali yardımlar beş bileşen kapsamında ele alınmaktadır:

1. Geçiş dönemi desteği ve kurumsal yapılanma

Finanse Edilen Alanlar:

  • AB Müktesebatına uyum ve kurumsal yapılanma,
  • Topluluk Programı ve Ajanslarına Katılım,
  • Hukuk devletinin ve demokratik kurumların güçlendirilmesi,
  • Kamu yönetimi ve ekonomik alandaki reformların desteklenmesi,
  • İnsan Haklarının ve temel özgürlüklerin korunması ve geliştirilmesi,
  • Sivil toplumun geliştirilmesi ile ilgili projeler öncelikli olarak finanse edilecektir.

2. Sınır ötesi işbirliği

Finanse Edilen Alanlar:

  • Ekonomik faaliyetleri canlandırıcı küçük ölçekli altyapı (çevre, turizm gibi alanlarda) sınır ötesi sosyal ve kültürel bağların kuvvetlendirilmesi,
  • Ortak ekonomik ve çevresel planlamayı destekleyen teknik yardım hizmetlerinin sağlanması ile ilgili projeler öncelikli olarak finanse edilecektir. 

3. Bölgesel kalkınma

Söz konusu bileşen kapsamındaki programlama çalışmaları Ulaştırma, Çevre ve Bölgesel Rekabet Edebilirlik Operasyonel Programları çerçevesinde yürütülmektedir. Son yıllarda bu bileşen kapsamında daha önce yeterince finanse edilmeyen çevre, ulaştırma ve KOBİ’lere yönelik alanlara daha fazla kaynak ayrılmaya başlanmıştır.

Ulaştırma Operasyonel Programı, gelişen ekonomik ve sosyal yaşamın ihtiyacı olan ulaştırma altyapısını, geleceğin Trans-Avrupa Ulaştırma Ağlarına (TEN-T) bağlanacak şekilde, zamanında ve güvenli bir şekilde inşa etmek ve ulaştırma modelleri arasında dengeyi sağlayabilmek amacıyla kamu kurumlarının büyük altyapı projelerini içermektedir.

Bölgesel Rekabet Edebilirlik Operasyonel Programının amacı, 2007-2009 döneminde IPA mali desteğinden faydalanılarak, KOBİ’ler, Araştırma-Geliştirme ve İnovasyon, Bilgi Toplumu ve Turizm gibi öncelikli alanlarda geliştirilen projeler aracılığıyla, bölgeler arasındaki gelişmişlik farklılıklarının azaltılması ve bölgelerin rekabet gücünün artırılmasıdır. Bu program, kişi başı milli geliri Türkiye ortalamasının % 75’inin altında kalan İBBS Düzey II bölgeleri ve bu bölgeler içerisindeki 15 büyüme merkezini kapsamaktadır. Bu merkezler; Kars, Van, Batman, Erzurum, Diyarbakır, Şanlıurfa, Gaziantep, Kayseri, Sivas, Trabzon, Elazığ, Malatya, Kastamonu, Samsun ve Kahramanmaraş’tır. Programa kar-amacı-gütmeyen kurumlar proje sunabilmektedir. Bu operasyonel programda, kamu kurumları, organize sanayi bölgeleri, küçük sanayi siteleri, teknoloji geliştirme bölgeleri (TGB) ve teknoloji geliştirme merkezleri (TEKMER) yönetimleri, ulusal ve bölgesel sanayi ve ticaret odaları, belediyeler, sektörel birlikler, dernekler, Vakıflar ve kooperatifler, üniversiteler, il özel idareleri gibi taraflar proje sunabilmektedir.

Çevre Operasyonel Programı’nın temel amacı, yaşam standardını iyileştirmek ve çevreyi korumak amacıyla içme suyu, atık su arıtımı ve entegre katı atık hizmetlerine erişimi sağlayan projeleri ve belediyelerin bu alanlardaki kapasitelerini geliştirmelerine yönelik projeleri desteklemektir. Program bütçesi, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından oluşturulan ulusal proje önceliklendirme listesinde yer alan, belediyelerin su, atık su ve katı atık sektörlerine ait altyapı projeleri için kullandırılmaktadır.  Söz konusu OP’lerin üç temel önceliği bulunmaktadır:

Ulaştırma OP

  1. Demiryolu altyapısının güçlendirilmesi
  2. Liman altyapısının güçlendirilmesi
  3. Teknik Yardım

Çevre OP

  1. Su temini, kanalizasyon ve atık su arıtımının iyileştirilmesi,
  2. Entegre katı atık yönetiminin iyileştirilmesi,
  3. Teknik Yardım

Bölgesel Rekabet Edebilirlik OP

  1. İş ortamının iyileştirilmesi,
  2. İşletme kapasitesinin artırılması ve girişimciliğin teşvik edilmesi
  3. Teknik Yardım

4. İnsan kaynaklarının geliştirilmesi

Söz konusu bileşen kapsamındaki programlama çalışmaları, İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi OP’si altında yürütülmektedir. Programın temel amacı, IPA fonları aracılığıyla istihdam, eğitim, hayat boyu öğrenme ve sosyal içerme alanlarındaki projeleri destekleyerek, bilgi toplumuna geçiş sürecinde istihdam olanaklarını artırmak ve sosyal uyumu teşvik etmektir.

Programın büyük bölümü hibe programlarından oluşmaktadır. Kamu kurum ve kuruluşları, yerel yönetimler, küçük ve orta ölçekli işletmeler, sendikalar, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları proje sunmak suretiyle hibe desteğinden yararlanabilmektedir. Programın 4 ana önceliği şunlardır:

  • İstihdam

Özellikle kadınların işgücüne katılımlarını artırarak ve yine gençler arasında işsizlik oranlarını düşürerek, daha çok insanı istihdama çekmek ve istihdamda kalmalarını temin etmek

  • Eğitim

Eğitim kalitesinin arttırılması, eğitim ve iş piyasası arasındaki bağın kuvvetlendirilmesi ve başta kız çocukları olmak üzere her düzeyde okullaşma oranlarının yükseltilmesi suretiyle insan kaynağına yapılan yatırımın arttırılması

Yaşam boyu öğrenmenin ilerletilmesi ve insan kaynağına işletmeler ve işçiler tarafından yatırım yapılmasının teşvik edilmesiyle, işçilerin, işletmelerin ve girişimcilerin uyum yeteneklerinin artırılması

  • Sosyal İçerme

Özel itina gösterilmesi gereken kişilerin işgücüne dâhil edilmesini sürdürülebilir kılma ve istihdam piyasasındaki her tür ayrımcılık ile mücadele edilmesi için gerekli olanakları sağlayan  katılımcı bir işgücü piyasasını desteklemek

  • Teknik Yardım

5. Kırsal kalkınma

IPA Kırsal Kalkınma Programı (IPARD- IPA Rural Development) ile ilgili hazırlıklar tamamlanmıştır. IPARD Planında, belirlenen illerde uygulama ve ödemelerden, IPARD ajansı sıfatıyla, Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu’nun sorumlu olması öngörülmektedir.

Fonların kullanımına ilişkin Sektörel Anlaşma Mayıs 2010 tarihinde imzalanmıştır. Akreditasyon çalışmalarının tamamlanmasıyla, fon kullanımına ilişkin programlama çalışmaları başlatılacaktır.

Finanse Edilen Alanlar:

  • Tarımsal işletmelerin yeniden yapılandırılması ve yenilenmesi
  • Tarımsal ürünlerin işlenmesi ve pazarlanması
  • Kırsal altyapı
  • Kırsal ekonominin çeşitlendirilmesi
  • Üretici grupları
  • Çevre dostu üretim metotları

Avrupa Komisyonu, IPA Programı kapsamında, her bir aday ve potansiyel aday ülkeye tahsis edilecek kaynakları; her bir bileşen için ayrı ayrı ve çok yıllı olarak belirlemektedir. Bununla birlikte, ülkelere tahsis edilecek kaynak belirlenirken, ihtiyaç analizi, ülkenin fonları absorbe etme ve yönetim kapasitesi gibi faktörler yıllık olarak değerlendirilmektedir. Avrupa Komisyonu, yıllık genişleme paketi çerçevesinde, üç yıllık bir perspektifi içeren Çok Yıllı İndikatif Mali Çerçeveyi (Multi- annual Indicative Financial Framework – MIFF) hazırlmaktadır. IPA programından faydalanacak ülkeler ve ve her bir bileşen için ayrılan mali kaynaklar bu belgede verilmektedir.

Çok Yıllı İndikatif Mali Çerçeve Belgesi uyarınca, 2007-2013 dönemi için Türkiye’ye toplam 4,831 milyar Avroluk AB kaynağının tahsis edilmesi öngörülmektedir. Kaynakların bileşenlere ve yıllara göre dağılımı şu şekildedir:

Tablo: MIFF Kapsamında Türkiye’ye Yapılan Bileşen Bazlı Mali Tahsisatlar

 (Milyon Avro)

IPA Bileşenleri

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Geçiş Dönemi Desteği ve Kurumsal Yapılanma

256,7

256,1

239,6

217,8

231,3

227,5

246,3

Sınır Ötesi İşbirliği

2,097

2,875

3,049

3,090

5,132

2,175

2,218

Bölgesel Kalkınma

167,5

173,8

182,7

238,1

293,4

356,8

378

İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi

50,2

52,9

55,6

63,4

77,6

83,9

96

Kırsal Kalkınma

20,7

53

85,5

131,3

172,5

189,8

213

Toplam

497,2

538,7

566,4

653,7

779,9

860,2

935,5

2007-2013 Dönemi IPA Kapsamında Yapılacak Toplam AB Tahsisatı

4,831 

Kaynak: Avrupa Komisyonu, MIFF, 2012-2013.